Berenklauw

De ene Berenklauw is de andere niet …

Op de foto bovenaan deze pagina staat links de gewone Berenklauw met een samengesteld blad met een roodbruine steel met zijblaadjes op steeltjes, licht getand randje.
Rechts is de Reuzenberenklauw te zien, groene steel met roodbruine vlekken, één groot blad, sterk ingesneden en sterk getand, de kleur is helderder groen dan de gewone Berenklauw.

Op de foto hieronder staat de gewone Berenklauw. Het samengestelde blad, circa 30 cm lang bestaat uit 5-7 deelbladeren aan dezelfde roodbruine steel, deelbladeren hebben ook steeltjes (rode lijn) en drie hoofdnerven (gele lijntjes).

Hierboven de al wat grotere Reuzenberenklauw, diep ingesneden blad , drie hoofdnerven (gele lijn) zodat het uit drie delen lijkt te bestaan. Rode pijl wijst naar de plek waar het blad aan de steel vastzit.

De doorsnede van het blad is circa 50 cm. Sommige bladeren zijn scherp en spits ingesneden en gekarteld, andere zijn wat meer afgerond zoals die rechts boven. Dit zijn de beelden van de planten in het voorjaar (half april). Een maand later staan de grote stengels met de eerste aanzet van bloemvorming. De bladeren van de reuzenberenklauw zijn dan 80 tot 100 cm breed en de planten zijn dan moeilijk benaderbaar vanwege hun giftigheid. Ze hebben dan een stevige voet waar de bladstelen en de hoofdstengel (voor de bloei) uitkomen en dat pakket snij je niet makkelijk door.

Gewone Berenklauw

Heracleum sphondylium (Schermbloemenfamilie)
Flora van Nederland

Dit is een 90-150 cm hoge, overblijvende plant. Inheems en belangrijk voor vele soorten insecten. De hele plant is ruw behaard. De stengel is roodbruin van kleur, kantig en gegroefd. Gewone Berenklauw bloeit van juni tot oktober met witte bloemen in samengestelde schermen met 15-45 schermpjes. De plant kan, in mindere mate dan de verwante Reuzenberenklauw, voor gevoelige mensen lastig zijn. Bij aanraking aan de haren en in combinatie met UV licht kunnen hinderlijke jeuk en irritatie ontstaan tot zelfs brandblaren aan toe.

Reuzenberenklauw

Heracleum mantegazzianum (Schermbloemenfamilie)
Flora van Nederland

Deze plant onderscheidt zich van de gewone Berenklauw door zijn enorme afmetingen. Het is een reus in alle opzichten: de metershoge stengel, de enorme schermen die kunnen zijn samengesteld uit 50 tot 150 schermpjes, de bladeren die tot 1 meter groot kunnen zijn. En vooral de stijve stengelharen die op rode knobbeltjes staan. Deze kunnen de huid gemakkelijk verwonden, breken bij aanraking af en daarbij komt plantensap vrij. Als dat met de huid in aanraking komt, kan er onder invloed van zonlicht jeuk ontstaan, met forse (brand)blaren, kans op oogbeschadiging en (zeldzaam) bloedvergiftiging.
Onder andere daarom wordt deze soort bestreden, vooral in de stedelijke omgeving. Ook vanwege de verdringing van andere, natuurlijke plantensoorten. Het zaad blijft jarenlang kiemkrachtig, zeker wel tot 10 jaar.
Uitroeiing kan het beste gedaan worden door de planten in het vroege voorjaar te verwijderen, als ze nog relatief klein zijn en in ieder geval vóór de bloei en zaadzetting.

Verwijderen

Hoe ga je te werk bij het verwijderen van de Reuzenberenklauw?

• Gebruik (rubber)werkhandschoenen en zorg dat je kleding draagt, die de huid goed bedekt, draag rubber laarzen en bij grotere planten een veiligheidsbril en eventueel een muts.
• Kleine planten: helemaal uitsteken met een spade, ook de penwortel!
• Grote(re) planten: eerst de plant doorsnijden aan de voet; dat kan met een grote snoeischaar (grote bladeren wegduwen met een hark, dus werk met z’n tweeën) of met een zeer scherpe sikkel aan een lange stok. Let op dat je geen sappen op je krijgt. Dan steek je de wortel uit. Dat kan met een gatenboor of je spit hem uit met een spade. Doe je dit niet (goed) dan herstelt de plant zich en bloeit alsnog! Ze hebben een enorm herstellend vermogen. De resten van de planten moeten worden afgevoerd (naar composthoop of groenbak).
• Er zijn ervaringen met het aftoppen van de bloemen. Het afgelopen jaar hebben Patrick en Pim dat gedaan met hele scherpe sikkels aan een stok. Ook dat is niet zonder risico: Pim kreeg spetters op zijn voorhoofd (hij droeg een bril en kon alles zonder verdere problemen schoonwassen, Patrick kreeg spetters door zijn handschoenen heen en kreeg brandblaren op zijn handen.
• Begin vroeg , werk samen en wees zorgvuldig in je persoonlijke bescherming!! En werk niet in de volle zon!

Naschrift Norinda: Reuzenberenklauwen zijn invasieve exoten en breiden zich de laatste jaren enorm uit in het groengebied. Op dit moment wordt het verwijderen (om verdere verspreiding te voorkómen) onderling gecoördineerd. De volkstuinparken regelen dit zelf, het parkeerterrein wordt beheerd door Recreatieschap Spaarnwoude en langs de doorgaande wegen is het stadsdeel verantwoordelijk voor het groenbeheer.

Werkdocument

Het oorspronkelijke document en een beknopt werkdocument zijn hier te vinden.

Foto’s

De foto’s werden gemaakt (en bewerkt) door Pim van den Wijngaard.