Waterkwaliteit

Waterplanten en slootonderhoud

Wat is een gezonde sloot? Kijk goed naar het water en de planten die daarin groeien. Als het slootwater helder is, krijgen planten met onderwaterbladeren de kans om te groeien en zuurstof te produceren, goed voor waterdiertjes. Water- en oeverplanten creëren een aantrekkelijke biotoop voor bijvoorbeeld kikkers en libellen.

Water- en oeverplanten

Er zijn verschillende soorten waterplanten, met elk een voorkeur voor een bepaalde standplaats.

  • 1. Drijvende vijverplanten (zoals kikkerbeet en krabbenscheer) houden de sloot of vijver koel en beperken de algengroei. Zorg er wel voor dat het wateroppervlak voor niet meer dan de helft bedekt wordt.
  • 2. Zuurstofplanten (grof hoornblad, waterviolier) hebben helder water en licht nodig. Deze snelgroeiende onderwaterplanten reinigen het water en voegen daar zuurstof aan toe.
  • 3. Diepwaterplanten (zoals gele plomp en waterlelie) groeien vanaf op de diepte (30 tot 100 cm) en hebben drijvende bladeren, een ideale plek voor kikkers.
  • 4. Oeverplanten (watermunt, iris, grote kattenstaart) groeien en bloeien langs de waterkant, goed voor insecten en ideale schuil- en broedplaatsen voor andere dieren.
  • 5. Moerasplanten (dotterbloem, veenwortel) zijn geworteld in een vochtige tot natte bodem en bieden ook goede plekken om te schuilen en te broeden.

Bij de keuze voor water- en oeverplanten is het belangrijk om invasieve exoten (zoals grote waternavel of watercrassula) te vermijden of zelfs volledig te verwijderen. Inheemse planten (zoals zwanenbloem of snoekkruid) hebben de voorkeur. Deze zijn geschikt voor de lokale omstandigheden en woekeren niet of nauwelijks. Toch moeten sommige planten af en toe uitgedund worden. Dit geldt vooral voor vijvers, maar ook in sloten moeten we elk jaar een deel van de waterlelies verwijderen.

Kroos(varen) en plantenresten

Kleine hoeveelheden kroos en algen dienen als voedsel en schuilplaatsen voor waterdiertjes en larven. Overmatige groei leidt tot minder licht en zuurstof in het water. Ook rottende bladeren verslechteren de waterkwaliteit. Vermijd daarom overhangende planten, struiken en bomen en hark regelmatig afgevallen bladeren uit de sloot.

Vooral in het late voorjaar en de zomer verdient de sloot extra aandacht. Bij hogere watertemperaturen kunnen vooral drijvende planten (zoals eendenkroos en kroosvaren) uitgroeien tot dichte matten die het slootleven verstikken. Haal deze plukken weg met hark en schepnet. Laat de plantenresten een dag naast de sloot liggen, zodat de kleine waterdiertjes (en kikkervisjes) in het water terug kunnen kruipen.

Ingrijpen

Riet hoort niet thuis in onze smalle sloten, omdat dit pollen vormt die al het slootleven verstikken en de doorstroming van het water belemmeren. Het is een behoorlijk karwei om grote pakketten riet te verwijderen, zeker als dat enkele jaren niet gebeurd is. Vergeet niet om ook de wortels zo veel mogelijk uit te trekken.

Het spreekt vanzelf dat dode dieren zo snel mogelijk uit de sloot gehaald moeten worden. Gooi deze weg in een goed afgesloten vuilniszak en gebruik daarbij handschoenen en eventueel een mondneusmasker. Voor eventuele vogelgriepslachtoffers is het raadzaam op internet te zoeken of er nog meer actie noodzakelijk is, zoals officieel melden of zelfs nader onderzoek.

Waterkwaliteit en het schonen van de sloot

Een overmaat aan voedingsstoffen (plantenresten en meststoffen) in een sloot is dus heel ongunstig voor planten en dieren. Ook ons eigen afvalwater is van grote invloed op de waterkwaliteit in de sloot. Controleer daarom jaarlijks de septic tank en laat een volle tank legen door iemand met geschikt materieel. Omdat de stapelputten (direct of indirect) op de sloot afwateren, is het gebruik van biologische schoonmaakmiddelen en verzorgingsproducten erg verstandig. Schep ook elk jaar het slib uit de stapelputten, zeker als er veel vet in zit. Ten overvloede: de inhoud van septic tank en stapelputten mogen nooit in de sloot geloosd worden!

Wat wij baggeren noemen, heet eigenlijk het schonen van de sloot. Daarbij wordt alleen een deel van het bodemslib weggehaald. Omdat hierbij het waterleven onvermijdelijk verstoord raakt, is het beter om de sloot niet elk jaar te schonen, maar bijvoorbeeld eens in de drie jaar. Nog beter is het om deze klus verspreid over het volkstuinpark uit te voeren. Verjaagde slootdiertjes krijgen zo een grotere kans om dichtbij weer een geschikte verblijfplaats te vinden. De beste periode is tussen eind augustus en begin november.

Tips

Tenslotte nog een paar ideeën. Een drijvend watertuintje is heel geschikt voor meer levendigheid in de sloot en vergt weinig onderhoud. En overweeg om een paddentrap te plaatsen, vooral als de beschoeiing relatief hoog is. Jonge eendjes maken er graag gebruik van. Voor egels kan zo’n opstapje levensreddend zijn als ze per ongeluk in de sloot gevallen zijn.

Geniet van de tuin en vergeet de sloot niet!

Artikel (clubblad)

Waterplanten en slootonderhoud (najaar 2025)

Foto